فهرست:

 

 

فصل اوّل:) مبادی

·         مبدأ اوّل: تعریف خبر

·         مبدأ دوّم: جایگاه خبرنگاری

·         مبدأ سوّم: ویژگی های خبرنگاری

·         مبدأ­چهارم:)­چارچوب­های خبرنگاری

فصل دوم:) اصول هویّتی خبرنگاری

فصل سوّم:) اصول راهبردی خبرنگاری

فصل­چهارم:)­اصول­کاربردی­خبر و خبرنگاری

فصل پنجم:) اصول کارکردی خبر

·        یک:) اصول ارزش خبری

·        دو:) اصول محتوایی خبر

·        سه:) اصول نگارشی خبر

فصل ششم:) آسیب شناسی

·      یک:) آسیب شناسی خبری

·      دو:) آسیب شناسی خبرنگاری

فصل هفتم:) برنامه های حزب الله در باب خبر و خبرنگاری

پی­نوشت

 

 

 

 

 

 

 

فصل اوّل:) مبادی

 

مبدأ اوّل: تعریف خبر

خبر، گزارشی از واقعیت هاست، گرچه بیان هر واقعیتی را نمی توان خبر نامید ولی خبر پیامی است که  نه تنها احتمال صدق و کذب در آن وجود دارد و نه تنها می تواند گزارشی از رویدادهای جاری و یا وقایع رخ داده در سالها قبل بوده و یا رویدادی باشد که قرار است اتفاق بیفتد، اما هنوز رخ نداده است، که اینک، با نمایان شدن اطلاعات تازه ارزش خبری پیدا کند، که باید رویداد بیان شده از برای یک نفر یا گروهی دارای «ارزش خبری» (values news) باشد، ولو ممکن است برای دیگری یا گروهی دیگر بی اهمیّت باشد. روشن است که «خبر» آن است که خبرنگار آن را می بیند و بر اساس دانسته هایش آن را مخابره می کند. در حالی که «رویداد» آن است که خبرنگار آن را می داند و تنها آن را عیناً برای مخاطبان ارسال می کند

تنها آن را عیناً برای مخاطبان ارسال می کند.

 

 

 

 

 

مبدأ دوّم: جایگاه خبرنگاری

انسان موجودی است اجتماعی و حامل رسالت دینی که به عنوان اشرف مخلوقات و گل سرسبد جهان آفرینش مطرح و مورد احترام است. خالق هستی بخش عالم، به تناسب مقام و منزلت هرکدام از مخلوقاتش مسئولیت ها و وظایفی را تعیین کرده که با انجام آن مراتب بندگی خود را  ابراز و اثبات نمایند. البته زمانی انسان قادر به انجام این مهم است که از موضوع مورد بحث اطلاع­کامل و کافی­داشته­باشد. پس اطلاع­رسانی­برای­شناخت­تکالیف انفرادی، امری لازم و ضروری است، علاوه بر آن نیازهای روح انسان نیز همانند درختی است که چون آب،

 

 

نیاز مبرم با اطلاعات، اخبار و رخدادهای خبری دارد، بطوری که اگر بصورت مستمر از زلال اطلاعات صحیح سیراب نشود، جان می سپارد. در دهکده جهانی امروز نقش خبر، رسانه، مطبوعات، و ارباب جراید در فرآیند توسعه، همچون درّ ، بر تارک رای و نظر کلیه نخبگان و صاحب نظران علوم ارتباطات می درخشد. به اجماع آراء اندیشمندان و پژوهشگران علوم اجتماعی، مرکب توسعه هرچند تند و سریع و سیر باشد، بدون هدایت و همراهی همای حرکت بخش اطلاع رسانی دقیق و مداوم به مقصد نمی رسد. به تعبیر ظریف کارشناسان اگر جامعه را به عنوان یک موجود جاندار فرض کنیم، بدون تردید قلب این موجود سترگ، سیستم اطلاع رسانی آن است که چنانچه به درستی عمل نکند، جامعه دچار عارضه ایست قلبی شده و از حرکت می ایستد. با گسترش روز افزون جهان ارتباطات و توسعه رسانه ها و پایگاههای خبری، دریافت اخبار و اطلاعات به روز و همزمان با وقوع نیاز مبرم تبدیل شده، به طوری که می توان گفت گذراندن زندگی روزمره بسیاری از افراد بدون ارتباط با جامعه اطلاعات و خبری غیر ممکن شده است.

 

 

 

 

 

 

مبدأ سوّم: ویژگی های خبرنگاری

1:) حسّاس بودن شغل خبرنگاری

2:) صاحب منزلت بودن

3:) سهل و ممتنع بودن

4:) وجود لذت ظاهری­و رنج­آور باطنی⁽¹⁾

5:) ساعت کار باز و به لحظه آماده بودن در ضرب الأجل ها

6:) عشق بودن و شغل نبودن

7:) آسیب پذیری، وجود اضطراب و استرس ناشی از سرعت و دقت، انشای حقائق پنهان و نقد قدرت بازتاب و انعکاس خبرها و گزارش ها از سوی خبرنگار

8:) تغییر دائم جهت حضور به جای مکان برای فعالیت خبرنگاران

9:) وجود دغدغه مداوم ذهنی در خبرنگار برای شنیدنِ أخبار و اطلاعات

10:) دیدن وشنیدن حقائق و وقایع و خلائقی که همگان قادر به آن نیستند.

 

مبدأ­چهارم:)­چارچوب­های خبرنگاری

1:) رعایت اصول­و قواعد خبر، خبرنگاری و خبرنگاری دینی

2:) بیان واقعیات عینی بر اساس زوایای مختلف

3:) رعایت حریم و اسرار خصوصی افراد

4:) رعایت شئون انسانی

5:) احترام به منافع عمومی

6:) دفاع از ارزش های دینی و انسانی

7:) احترام به عفت عمومی

8:) رعایت حدود همزیستی، کیشی و ملّی

9:) حفظ اسرار منابع خبری

 

 

فصل دوّم:) اصول هویّتی خبرنگاری

 

 

خبرنگاری تنها­ی ­شغل شریف و­ یا سخیف نیست بلکه شخصیتی است جریان ساز که دارای قدمتی به بلندی عمر آدمی و خاصیّتی به بلندای أعلی علییّن و یا به پستی أسفل السّافلین می تواند داشته باشد که دورانهای متمادی تلخ و شیرین و زشت و زیبای زندگانی نوع بشر را نگارش کرده و به ودیعه گذاشته است بنابراین باید دارای اصول هویتی زیر باشد:

1.     اصل نیاز فراگیر بودن

2.     اصل وظیفه و مسئولیت بودن

3.     اصل خیر اجتماعی بودن

4.     اصل شرافت حرفه ای

5.     اصل مخاطره پذیری در جنگ دائم با ناخوشی ها

6.     اصل بی نشانی از برای نشان دادن نانشانه ها

7.     اصل چشم ناظر افکار عمومی بودن

8.     اصل نماینده غیر رسمی مردم بودن برای اجرای حق جریان آزاد اطلاعات

9.     اصل حرفه ای بودن

10.   اصل سلول حیاتی رسانه ها بودن

11.   اصل عنصر اصلی حق ملّی جریان ازادی اطلاعات بودن

12.   اصل نمایندگی افکار عمومی خبرنگاران

13.   اصل اطلاع رسانی صریح، سریع و شفاف از وقایع و رخدادها

14.   اصل افشای حقائق

15.   اصل نقد عملکردها

16.   اصل مطالبه خواسته های مردم از مسئولان

17.   اصل انعکاس مشکلات مردم و نارسائی ها

 

فصل سوّم:) اصول راهبردی خبرنگاری

 

 

 

1:) اصل حق مداری همگان در دستیابی به اطلاعات حقیقی

2:) اصول وجود مسئولیت نظارت اجتماعی

3:) داصل پاسخگویی مسئولان نسبت به مردم در موارد منافع ملّی و دینی

4:) اصل عمل به تعهدات دینی و ملّی از سوی خبرنگاران

5:) اصل لزوم عدالت گرایی خبرنگاران بدون توجه به طرفین مغبون و یا شادمان

6:) اصل به دست آمدن اعتبار خبرنگاری در زمان طولانی

7:) اصل ­حرفـه­­ای بودن ساختار خبرنگاری⁽²⁾

8:) اصل معیار بودن تضمین منافع عمومی

9:) اصل رعایت ملاحظات اجتماعی و فرهنگی، سیاسی و اقتصادی

10:) اصل بهره وری رسانه ها از اعتبار خبرنگاران به نفع خود

11:) اصل نقش داشتن گسترش عرصه های مختلف رسانه ای در جلوگیری از اشتباهات و یا خیانت خبرنگاران

 

 

 

 

 

فصل­چهارم:)­ اصول­کاربردی­خبر و خبرنگاری

 

 

 

1. اصل امانت داری

2. اصل سرعت

3. اصل پرهیز از هرگونه توجیه یا تحریک نسبت به پیدایش و یا بقاء مصائب جانبی

4. اصل نقد قدرت

5. اصل افشای حقائق پنهان

6. اصل مبتنی بودن خبرنگاری بر ذوق و استعداد شخصی خبرنگار

7. اصل محور بودن لحظه ها – و نه روز- در ارسال خبری خبرنگار

8. اصل لزوم شغل دیده نشدن خبرنگاری به دلیل مشکلات فراوان آن

9. اصل لزوم انعکاس خبری خدمات نظام

10. اصل لزوم انتقال خبری مشکلات مردم به مسئولان

11. اصل لزوم کنار گذاشته شدن آمال ها و آرزوها در ارسال خبر و خبرنگاری

12. اصل پرهیز از تبعیض در توزیع عدالت خبری

13. اصل پرهیز از کتمان خبری حقائق مفید و دارای مصالح جامعه

 

 

 

فصل پنجم: )اصول کارکردی خبر

یک: ) اصول ارزش خبری⁽³⁾:

1: ) اصل جامع بودن خبر

2: ) اصل دربرگیری تمام حادثه⁽⁴⁾

3: ) اصل وجود محور مشهور در خبر⁽⁵⁾

4: )اصل کامل بودن عناصر (کی، کجا، چه، چرا، چگونه)

5: ) اصل مجاورت

6: ) اصل شگفتی و پر اثر ترین بودن

7: ) اصل ارتباط با امنیّتِ مادّی و معنوی⁽⁶⁾

8: ) اصل تاثیر گذاری خبر

9: ) اصل کثرت

10: ) اصل تازگی

11: ) اصل پرهیز از کسالت آوری اخبار از طریق پی بردن به واقعیات یک رویداد، نگاه­نقادانه و بالاخره ارائه تحلیل جامع و پویا نسبت به ذهن مخاطب

12:)اصل­بسنده­نکردن­به­اخبار و اطلاعات رسمی و لزوم دریافت شخصی

13:) اصل­پی بردن به پیشینه تاریخی یک رویداد⁽⁷⁾

14: ) اصل نگاه نقادانه

15: ) اصل ارائه تحلیل جامع و پویا

16: ) اصل پی بردن به واقعیات یک رویداد

 

دو:) اصول محتوایی خبر :

1. اصل ملموس بودن محتوای خبر

2. اصل تازه و تکراری نبودن خبر

3. اصل ماندگار بودن خبر

4. اصل انطباق چینش اخبار با نیاز مخاطب

5. اصل پرهیز از باژگونه سازی سیاسی خبر

6. اصل آزادی­بیان­خبری در چارچوب قانون اساسی

7. اصل محدود بودن میزان اخبار عرضه شده به میزان قدرت تفکر و تأمل مخاطب

8. اصل درستی و معتبر بودن اخبار

9. اصل سامان داشتن محتوای خبری

10. اصل دقیق بودن اخبار

11. اصل بی توجهی به حاشیه ها و لزوم انعکاس صلاح مردم

12. اصل لزوم پردازش تحلیلی و اطلاعی اخبار جهت اطلاع رسانی شفاف

سه: )اصول نگارشی خبر:

1. اصل تطابق نحوه بیان ادبی با نگارش

2. اصل کوتاه ترین جملات بودن

3. اصل همه فهم بودن خبر

4. اصل کوتاه بودن خبر

5. اصل پرهیز از اصطلاحات تخصصی در اخبار غیر تخصصی و لزوم ترجمانی بودن اصطلاحات کاربردی و تخصصی

6. اصل استفاده حداقلی از «عدد» و لزوم پردازش عددی اخبار با نمودار «گرافیکی»

7. اصل  بهره وری اخبار صوتی از افکت

8. اصل صرفه جوئی در زمان خبر

9. اصل لزوم تصویرساز بودن خبر

10. اصل محترمانه بودن کلام و نوشتارها

 

فصل پنجم:) آسیب شناسی

یک:) آسیب شناسی خبری

1. هرج و مرج خبری یا آنارشیسم خبری

2. بزرگ نمایی مبتنی بر منافع گروهی و منافع سیاسی

3. عرضه­انبوه اخبار برای جلوگیری از هرگونه تامّل و تفکر مخاطب

4. محروم شدن از حقوق اجتماعی به خاطر درج واقعیات

5. ناتوانی در راضی نگهداشتن همه افکار و عقائد و دیدگاهها

6. نبود امکان تحقیق و تفحص های تجربه اندوزی و به تبع تجربه مثمر

7. جایگزینی عجله و شتاب به جای صبر و طمأنینه برای درک و دریافت و انتقال خبر

8. تبدیل شدن از خبرنگار به «خبربیار»

9. تغییر از هویّت ناظرِ قدرت بودن به فرمانبردار قدرت بودن

10. پرداخته نشدن به جزئیات و نکات مختلف رویدادها

11. متکی بودن رسانه خبرنگار به دستگاههای ذی نفع⁽⁸⁾

12. خبرنویس شدن خبرنگار به جای خبریاب بودن

دو:) آسیب شناسی خبرنگاری:

1. نبود امنیّت شغلی پایدار و نیز امنیت در شغل

2. تن دادن به مشاغل بیگانه

3. عالم عشق و مکافات بودن

4. تهیه اخبار سفارشی   (ریپورتاژآگهی)

5. چند شغله بودن خبرنگار و در نتیجه همکاری

 با چند رسانه جهت تامین معیشت زندگی

6. خود محدودگری رسانه ای خبرنگار

7. قناعت دستمزدهای پایین

8. روزمرگی بودن پیگیری خبری اخبار روزانه

 به جای ارائه گزارش های تحقیقی زمان دار

 و با امکانات خاص

9. سخت بودن بدست آمدن رضایت مردمی

 از خبرنگار

10. وجود بی انگیزگی حرفه ای در خبرنگاران

11. ناتوانی خبرنگار در دفاع حقوق خود

12. جدی گرفته نشدن و نیز پیگیری نشدن مطالبات خبرنگاران از سوی جامعه و حکومت

 

فصل هفتم:) برنامه های حزب الله در باب خبر و خبرنگاری

 

 

1.توسعۀ ­زیرساخت­های­اولیّه مردمسالاری دینی جهت سوق دادن تعارضات و منافع به سوی رقابت رسانه ای⁽⁹⁾

2. حداکثر کردن تعداد رسانه ها

3. تصویب طرح نظام جامع رسانه ای

4.ترجیح دادن رسانه­های تشکیلاتی دین به منافع صاحبان قدرت

5. گسترش عرصه های مختلف رسانه ای برای جلوگیری از خیانت یا اشتباهات خبرنگاران

6. انعکاس پیشینه تاریخی شدن خبرهای تحول ساز انعکاس یافته

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پی­نوشتها:

[1] خبرنگاری هرچند شغلی است که به ظاهر لذت بخش، اما در باطن انبوهی از رنج ها و مشکلات طاقت فرسایی را به همراه دارد که اگر لذت تاثیرپذیری اثرات و نوشته ها و مطالب آن را از نظر دور بداریم می تواند بسیار جانکاه و ملال آور باشد و سختی کار را دوچندان کند. بقول دوستان خبرنگاری شغل دلربایی است اما چنان دل مشغولی و دل افسردگی را در فرد به وجود می آورد که خانواده اش را فراموش می کند. همچنان که می گویند: شغل خبرنگاری از برون دل می برد و از درون دل می ترکاند. بسیار اتفاق افتاده که خبرنگاران بخاطر انجام وظیفه خویش که همانا خبررسانی فوری و به موقع است اعضای خانواده، دوستان و حتی منفعت های اقتصادی را از دست داده است. در برخی موارد آنچنان بی احترامی به خبرنگاران شده است که اگرهر شخص دیگری در این زمینه فعالیت می کرد جنگ خونین رسانه ای شدیدتر از جنگ های اتفاقی در دنیای کنونی پیش می آمد. بطور کلّی برای افراد علاقمند به خبرنگاری، کار روزانه، ناامنی شغلی، رقابت های جانکاه خبری و تهدید صاحبان قدرت و مسئولیّت تحت الشعاع کار خبرنگاری قرار می گیرد.

[2] ساختار حرفه ای به ویژه در مورد خبرنگاری یکی از عناصر بنیادین حقوق ارتباط جمعی به شمار می رود. در این زمینه، جرح و تعدیل هایی صورت گرفته است و تفوت هایی نسبت به حقوق کار، در نظر گرفته شده است که باعث می شود نظام یا سیستم ارتباط جمعی، ویژگی های خاص خود را پیدا کند. بی تردید، این ساختار حرفه ای در ظاهر و در درجه اول، بر روابط سلسله مراتب اداری حاکم است که شدت و ضعف متفاوتی دارد و میان مدیریت یک موسسه و

 

 

 

کسانی که به عناوین مختلف و به اشکال گوناگون با آن همکاری می کنند و یا برای آن کار می کنند برقرار است و

حقوق و تکالیف متقابل آنها را مشخص می کنند. در فرانسه دستکم ساختار حرفه ای خبرنگاری  در موسسات رسانه ای، نسبت به حقوق کار، تفاوت هایی دارد و از ویژگی های خاص خود برخوردار است. الزامات و ضرورتهای خاص مربوط به ماهیت این فعالیت، شریاط انجام آن و تعهد معنوی و شخصی کسانی که به این کار می پروراند مد نظر قرار می گیرد. ساختار حرفه ای، بویژه از برخی از تضمین های اخلاقی برخوردار است که آزادی آنها را تضمین می کند و آنها را نیز ملزم میکند که به آزادی ارتباط جمعی و به حقوق عمومی احترام بگذارند. این وضعیت خاص ساختار حرفه ای خبرنگاری، آن را به یکی از عناصر مهم تشکیل دهنده حقوق ارتباطات جمعی تبدیل می کند. هریک از طبقات همکاران موسسات رسانه ای، اعم از پرسنل اداری، کارمندان، پرسنل فنّی، از لحاظ ساختار حرفه ای خود و بویژه برمبنای کنوانسیون های مختلف دسته جمعی از عناصر و با مزایای خاصی برخوردارند که اصولاً مادی هستند. با وجود این، خبرنگاران، طبقه ای هستند که ساختار حرفه ایشان، بیشترین تفاوتها را با دیگران دارد. این تفاوت ها ناشی از دامنه و بویژه ناشی از ماهیت عناصر ویژه این حرفه است.

[3] اهمیّت شناخت ارزش های خبری در این است که می تواند، هم خبرنگار را در شناخت و فهم خبر (سوژه یابی) کمک کند، هم در تنظیم خبر او را یاری رساند و هم می تواند به عنوان معیارهایی برای مقایسه، ارزش گذاری و گزینش رویدادهای روز، مورد بهره برداری قرار گیرد.

[4] رویداد هنگامی دارای ارزش دربرگیری است که بر روی تعداد زیادی از افراد جامعه تاثیری در زمان حال یا آینده داشته باشد. در بر گیری یک رویداد ممکن است ، نفع یا زیان –چه مادی و چه معنوی- افراد جامعه را سبب شود و تاثیری مستقیم یا غیر مستقیم بر روی مردم داشته باشد.

[5] اشخاص حقیقی و حقوقی و حتی برخی از اشیاء ممکن است بخاطر فعالیت ها، مناصب و ویژگی هایشان در جامعه ملی و فراملی شناخته شده باشند. شهرت ممکن است بارمعنای مثبت یا منفی داشته باشد. افراد و نهادهای جامعه و برخی اشیاء بطور کلّی اعم از ذی روح و بی روح از شهرت یکسان برخوردار نیستند. به همین دلیل ارزش خبری یکسان نیز ندارند. شخصیت های مذهبی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی از یک سو و بی روح و جامد از سوی دیگر یا سازمان ها و نهاد های خصوصی و دولتی که بخاطر کارها یا خدماتشان میان مردم شناخته شده باشند، حاوی این بعد خبری اند. مرگ یک فرد عادی با درگذشت یک فرد مشهور ارزش خبری یکسانی ندارد. یک بنای یادبود و مشهور و ساختمانی معمولی در شهر یا روستا از نظر ارزش خبری تفاوت فاحشی با هم دارد.

[6] این گونه رویدادها حاوی برخورد (اختلاف، کشمکش یا درگیری) میان افراد، گروهها، ملت ها، حیوانات با یکدیگر است. برخورد ممکن­است­به صورت جسمانی(فیزیکی) یا فکری و ایدئولوژیکی باشد. اخبار سرقت، قتل، جنایت، تصادف، سیل، زلزله و... نمونه هایی از رویدادهایی است که عامل برخورد، اختلاف یا درگیری در آنها وجود دارد. دلیل اهمیّت این ارزش خبری در این است که در برخوردها همواره احتمال برهم خوردن توازن در جامعه می رود که تاثیر بر امینت مادی و معنوی افراد دارد. برخورد همچنین ممکن است، مثبت مثل رقابت های ورزشی یا برخورد آرا و عقاید یا منفی نظیر جنگ ها و زد و خوردها باشد.

[7] در وهله اول باید پیشینه تاریخی خبرهایی که منشأ تحول اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و تاریخی بوده را منعکس کرد. در بسیاری از تحولات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ردپای خبر و خبرنگار دیده می شود که نقش محوری داشته و اگر نگارنده خبری نبود، چنین تحولی اهمیّت خود را از دست می داده است. متاسفانه در انتهای قرن بیستم خبرها از حالت انتزاعی خود درآمدند و به سمت واقع گرایی و عینیت گرایی پیش رفتند و در این بین خبرهایی که منشأ تحولات سیاسی، انسان سازی و راهبردی بود به فراموشی سپرده شد.

[8] مطبوعات به عنوان رکن چهارم دموکراسی از جمله مهمترین و کارآمدترین ابزارهای اطلاع رسانی محسوب می شوند و به لحاظ تاثیرات عمیق و فراگیری که در راستای ارتقای سطح فرهنگی، اجتماعی و سیاسی و صنعتی جوامع دارند، همواره به عنوان یکی از شاخصه های توسعه مطرح می باشند. امروزه حتی در ادبیات سیاسی جهان، قدرت اطلاعاتی جایگزین قدرت نظامی، اقتصادی و فرهنگی شده است و کشورهای  ثروتمند اطلاعاتی نسبت به کشورهای فقیر اطلاعاتی برتری دارند. خبرنگاران رسانه های گروهی به عنوان ستونهای اطلاع رسانی در جامعه محسوب می شوند و در جوامعی که جایگاه خبرنگاران و مطبوعات مورد توجه قرار گرفته و آزادی بیان و اطلاعات محترم شمرده شده است، تاثیر آن در ترویج فرهنگ قانون مداری کلیه افراد جامعه و همبستگی و انسجام اجتماعی و در نهایت افزایش اقتدار سیاسی و پیشرفت همه جانبه کشورها عیان شده است.

[9] در جوامعی که رسانه های مستقل آزاد و هویّت صنفی خبرنگاری و سازمان های صنفی و حرفه ای خبرنگاری و سازمان های صنفی و حرفه ای خبرنگاری آنها تثبیت و مستقر شده است، این تعارض بیشتر در قالب رقابت حرفه ای تجلّی می یابد و هرگروه و جریان که سهمی از قدرت سیاسی یا اجتماعی و یا اقتصادی و یا فرهنگی یا... را در اختیار دارد تلاض می کند از طریق اقدام و جریان رسانه ای خود وارد عرصه رقابت شود. اگرچه این روش نیز تماماً مخاطرات کار خبرنگاری را از میان نمی برد.